Deze versie (2020/12/26 16:25) is Goedgekeurd door matricaria.De Eerder goedgekeurde versie (2020/12/16 13:44) is beschikbaar.Diff

For English select your language in the left upper corner. Not all articles are translated yet. Some translations give only a summary of the original article in Dutch or may not be up to date.

Sommige verwijzingen, doorverwijzingen in het blauw gemarkeerd, werken alleen wanneer men is geregistreerd. Meestal betreft het pagina's die niet zijn vrij gegeven voor publieke publicatie. Men ziet dan “ Toegang geweigerd”. Registratie is eenvoudig en kosteloos. Helemaal bovenaan links vindt u de kruimels van de bladzijden die u onlangs heeft bezocht wat het makkelijk maakt even terug te gaan.

Indien u bent geregistreerd vindt u onderaan de bladzijde de mogelijkheid om een discussie te openen, opmerkingen te maken of vragen te stellen in verband met de inhoud van deze pagina.

De eiwitafschuimer

Wordt algemeen gebruikt in zeeaquaria reeds vanaf de jaren zestig van vorige eeuw toen het behoorde tot de minimum uitrusting van een zeeaquarium samen met een UV lamp en een groot bio-filter.FDeGraaf1969) Mijn eerste zeeaquarium opgestart in 1974 bevatte een tegenstroom afschuimer.Matricaria) Wordt soms gebruikt in combinatie met ozon.

Is een onderdeel van het BADESSysteem en maakt deel uit van de meeste, bijna alle zeewater aquaria. Is een essentieel onderdeel van het Berlijns systeem en afgeleiden.

Het hoofddoel van een eiwitafschuimer is zoveel en zo vlug mogelijk organisch materiaal uit de waterkolom te verwijderen zodat het niet kan worden geremineraliseerd.

Met organische verbindingen worden meestal verbindingen bedoeld waarin koolstof en waterstof voorkomen. Dikwijls bevatten organische verbindingen ook stikstof en fosfor.HolmesFarley2006-08)

Vele organismen,de heterotrofen, van vis en mensen tot bacteriën, nemen organisch materiaal op als voeding, als energiebron, en scheiden overschotten van fosfor en stikstof dat niet wordt gebruikt voor instandhouding en groei van de cellen terug uit. In de meeste gevallen bestaat het uitgescheiden materiaal uit ammonium, urea, of andere stikstofverbindigen, organische en anorganische, die vervolgens door bacteriële bio-chemische processen ook worden omgezet naar nitraat en fosfaat, het einproduct van het remineralisatieproces.
Vele metalen, zoals koper, zijn in zeewater stevig verbonden met organisch materiaal.#4)

Wanneer metallo-organische verbindingen worden afgeschuimd zal dit bijdragen tot een betere waterkwaliteit indien er een ongewenste hoeveelheid van aanwezig is maar kan problematisch zijn wanneer de aanwezige hoeveelheid daalt tot een groeilimiterende hoeveelheid.HolmesFarley2006-08)

De term “ organische verbindingen” bevat alles van suikers, zetmeel, proteïne, DNA en vetten tot mazout en benzine, autobanden, lijmsoorten, plastiek, aquaria uit plexiglas enz. Voor ons zeer belangrijk zijn de schadelijke organische verbindingen en die de eigenschap hebben zich op te stapelen in aquaria of die ons al in kleine hoeveelheden zorgen baren. Organische stoffen die als ze niet worden verwijderd kunnen worden gemineraliseerd en vervolgens genitrificeerd . Toxinen afkomstig van bacteriële activiteiten, afgescheiden door koralen, afkomstig van andere organismen. De meeste verbindingen die het water geel kleuren in een ZMAS. Vele van deze organische verbindingen kunnen worden verwijderd met een afschuimer.
Organische verbindingen zijn ofwel hydrofoob, ofwel hydrofiel. Ze zijn ofwel waterschuw ofwel waterminnend. Ze lossen goed op in water of lossen in't geheel niet of slechts gedeeltelijk op in water. Hydrofiele moleculen zijn onder meer water, zout, suiker, ethyl alcohol, ethyleen glycol, glycerin, glucose, ammonia, de meeste aminozuren (e.g., glycine), sommige vitaminen (B6, B12, Biotin, C, Niacin) en bijna alle anorganische verbindingen. Voorbeelden van hydrofobe moleculen zijn methaan (aardgas), olie, vet, cholesterol, brandsof (e.g., hexaan, butaan), sommige vitaminen (e.g., A, D, E, K). Tussenin bevinden zich de twijfelgevallen zoals aspirine, fenolen, reinigingsalcohol (isopropanol) en acetone. Grote organische moleculen kunnen gedeeltelijk hydrofoob zijn en het andere deel hydrofiel. Vetzuren, de meeste proteïnes, zepen en detergenten, en een breed assortiment biologische moleculen vallen binnen deze categorie. Ze zijn amphipathisch.

De meeste organische moleculen die in zeewater voorkomen zijn amphipatisch, het merendeel van de overblijvende moleculen zijn hydrofiel. Er zijn relatief weinig pure hydrophobe natuurlijke organische moleculen. Het begrijpen van hoe amphipatische moleculen reageren in een afschuimer is de sleutel tot het begrijpen van hoe een afschuimer werkt. Een reden dat afschuimers ook als eiwitafschuimer worden benoemd kan worden terug gebracht tot het feit dat vele eiwitten amphipatisch zijn. HolmesFarley2006-08)

Vrijwel alle pigmenten die direct betrokken zijn bij fotosynthetisch elektronentransport en licht opnemen zijn gebonden aan hydrofobe eiwitten in fotosynthetische membranen. Enkele natuurlijke in water oplosbare eiwitten binden en assembleren sterk hydrofobe fotosynthetische pigmenten. Bednarczyk2015) Zie fotosynthese.

De invloed van een afschuimer op fotosynthese wegens het constant verwijderen van hydrofobe verbindingen is niet duidelijk.

De ene kunnen makkelijk worden afgeschuimd en anderen moeilijk of niet , sommige verbindingen soms en soms niet.
Om een binding aan te gaan met een luchtbel moet de molecule ten minste amphipatisch zijn, ten minste een deel van de molecule moet hydrofoob zijn. Verbindingen die makkelijk oplossen kunnen niet worden afgeschuimd zoals zouten, anorganisch fosfaat, carbonaat enz.. Sommige organische bestanddelen, microben, micro-en fhytoplakton,enz. kunnen gedragen door het schuim op die manier worden verwijderd.FeldmanEnCo2009-1)

Bij de afbraak van eiwitten worden door bacteriën via peptiden de eiwitten afgebroken tot de aminozuren waaruit ze zijn opgebouwd. Ze doen dit door de productie van de enzymen die de afbraak mogelijk maken. Hierbij scheiden bacteriën door hun eigen stofwisseling verbindingen af die in relatief kleine hoeveelheden voor vissen en lagere dieren kunnen giftig zijn. Men noemt dit bacterie-giften of bacterie-toxinen.FDeGraaf1969-38)
De aminozuren die uit de eerste fase van de eiwitafbraak (via peptiden) ontstaan en ook wel door dieren als stekelhuidigen en kreeftachtigen worden uitgescheiden kunnen we in een aantal groepen verdelen. Van de 20 natuurlijke aminozuren die in het aquarium terecht komen is er een groep, de alifatische groep, die weinig invloed uitoefent op de kwaliteit het water, ze zijn niet giftig.FDeGraaf1969-39) De groep bevat ook het zwavelaminozuur Methionine. Deze groep is hydrofoob en komt in aanmerking om te worden afgeschuimd.
Zwavelaminozuren, ze zijn slechts met twee, Methionine en Cysteïne, hebben sterk reducerende eigenschappen en bij verdere afbraak kan er zwavelwaterstof ontstaan en zwavelijzer. Cysteïne behoort tot de polaire groep en is in principe hydrofiel. Cysteïne is slechts licht polair en wordt verbonden met een disulfidebrug niet polair.StuDocuLehningerHst3).
Een belangrijke groep, de aromatische aminozuren, ze zijn redelijk hydrofoob en meer of minder polair. Ze bezitten zwak reducerende eigenschappen maar worden makkelijk door bacteriën geoxideerd. Bij deze oxidatie ontstaan tussenproducten zoals fenolen en kresolen.
Fenolen kunnen reeds in kleine hoeveelheden giftig zijn. Fenolen worden in de regel vlug onschadelijk gemaakt en (door bacteriën) verder geoxideerd, bij voldoende zuurstof,tot kleurstoffen. Deze kleurstoffen worden niet verder afgebroken en zijn er mede verantwoordelijk voor de geelverkleuring van het water. Ook eiwit colloïden kleuren het water geel.FDeGraaf1969-40)
Aminozuren worden door bacteriën verder afgebroken tot aminen waarvan sommige verbindingen vluchtig zijn en kunnen ontwijken ( reuk van uien, overrijp fruit, soms rotte vis. Als men deze geuren vaststelt is er iets mis met het afbraakproces en/of is er een opstapeling van organisch materiaal zoals bij een dode vis). Andere aminen zijn giftig en kunnen bij grote hoeveelheden optreden als bloedgiften voor dieren. Normaal worden aminen vlug afgebroken naar giftig ammoniak en organische zuren. Ammoniak wordt vlug gereduceerd en/of opgenomen, de zuren verder afgebroken naar koolzuur en water.#11) Zuren zoals fosforzuur worden afgeschuimd.ProbstLange1976)

Problemen ontstaan als er iets mis is met de afbraak, als het proces wordt onderbroken kunnen giften opstapelen. Als organische stoffen worden verwijderd door de afschuimer alvorens ze verder worden afgebroken zullen er ook minder giften ontstaan als het mis gaat. Zal de afschuimer eventuele problemen voorkomen door ook deze giften te verwijderen? Hoe meer organische stoffen een afschuimer verwijdert hoe minder bacteriën nodig zijn, hoe minder bacterie-toxinen er worden geproduceerd.

Het probleem dat zich stelt bij gebruik van een afschuimer is dat de werking moeilijk te beoordelen is. Is het gebruik van een afschuimer een goede of een slechte zaak?
Holmes Farley doet ook een goede poging om uit te leggen hoe een afschuimer werkt in een artikel in Reefkeeping: http://reefkeeping.com/issues/2006-08/rhf/index.php#6. HolmesFarley2006-08)

Aanzienlijke voordelen zijn verbonden met het verwijderen van organische verbindingen en afschuimen is één van de beste manieren om dat te doen. Andere goede manieren zijn het gebruik van actieve kool en ozon.HolmesFarley2006-08)

Bij gebruik van het BADESS is het voorkomen van mineralisatie geen issue. Het hoofddoel van een afschuimer is van geen belang meer. Het gebruik van een afschuimer kan worden beperkt tot het verwijderen van de ongewenste bijproducten van bacteriële activiteit en het beluchten van het water. In welke mate deze ongewenste stoffen worden verwijderd weet ik nog niet. Het is belangrijk dit te weten om te bepalen of dat de voordelen nog opwegen tegen de nadelen. Om te beluchten bestaan er andere middelen.

Vanwaar de naam eiwitafschuimer? De concentratie eiwitten gevonden in natuurlijk zeewater ( als aminozuren) bedraagt ongeveer 0,02ppm tot 0,25ppm. Dit is 2-3% van het DOC (opgelost organisch materiaal) dat kan gevonden worden in een aquarium. Data gepubliceerd door Shimek van een onderzoek van 23 hobbyisten aquaria raporteren eiwitconcentraties van 0,00+-0,00. Ze waren niet aantoonbaar. Ander organisch afval, primaire en secundaire amines, suikers,alcohol, vetzuren waren wel aantoonbaar. Vetten van 1,361 +- 0,94 ppm tot 3,2ppm.Shimek2002). We stellen de vraag wat een eiwitafschuimer dan wel verwijdert. En vanwaar de naam als er geen eiwitten te verwijderen zijn? Opgeloste organische verbindingen Dissolved Organic Compounds (DOC) Dit is waar afschuimers (ik laat het voorvoegsel eiwit dus maar beter weg)in feite zijn voor gemaakt, voor het verwijderen van de bijproducten van de afbraak van biologisch materiaal.FMarini2002).

De plaats van de eiwitafschuimer in het filtratie systeem zal mede bepalend zijn voor het rendement, zeker wanneer bio-filters worden gebruikt. Een zo hoog mogelijke doorstroming is gewenst om mineralisatie zoveel mogelijk te voorkomen doch een te hoge doorstroming heeft geen enkel nut.Escobal1996) De eiwitafschuimer zal voor de biofilters worden geplaatst anders zal de nitraatproductie +- 30% hoger uitvallen. Ook een mechanisch filter geplaatst voor de eiwitafschuimer heeft tot gevolg dat meer nitraat wordt geproduceerd.(Intussen hebben we de beschikking over nitrificerende bio-filters die geen nitraat produceren 2017)

Bij toepassing van BADES fungeert de afschuimer vooral als beluchter van het gefilterd water en voor het verwijderen van de neven- en bijproducten van bacteriële activiteiten en andere stoffen die de waterkwaliteit ongunstig beïnvloeden. Orthofosforzuur, op zich niet toxisch, laat zich gemakkelijk verwijderen met een eiwitafschuimer.
ProbstLange1976)
Het voorkomen van mineralisatie is niet langer het hoofddoel in een BADESS. De afschuimer kan in dit geval na de bioreactor. Een eiwitafschuimer in de vorm van een bio-afschuimer behoort tot de mogelijke uitrusting.

In bio-filters werd vastgesteld dat de oplosbaarheid van mineraal carbonaat, calciumcarbonaat, weinig of niet wordt beïnvloed door de korreldikte wegens de snelheid waarbij de partikels worden bekleed met opgeloste organische stoffen, door geladen organische substanties in oplossing.SHSpotte1979) In de veronderstelling dat een afschuimer deze organische substanties grotendeel kan verwijderen speelt dit vanzelfsprekend een grote rol in de besluitvorming voor de plaatsing van de afschuimer of de toepassing van actieve kool.

Doet een afschuimer nu meer kwaad dan goed of omgekeerd. En voor een rifaquarium in het bijzonder? Op deze vraag trachten Ken Feldman en Kelly Maers een antwoord te vinden. Ze vergelijken verschillende merken en soorten van afschuimers. Het onderzoek is gepubliceerd in de Advanced Aquarist Vol IX, januari 2010. FeldmanMaers2010)

Hier gaat het vooral over het verwijderen van in het water aanwezige organische stoffen of TOC (Total Organic Carbonate). Men concludeert dat er slechts weinig verschil is tussen verschillende soorten afschuimers wat betreft de verwijdering van TOC. De manier waarop de luchtbellen worden geproduceerd geeft gelijk opgaande resultaten, luchtsteen, venturi, needlewheel, downdraft, het resultaat blijft beperkt tot de verwijdering van 20% tot max 35% van het meetbare TOC.FeldmanMaers2010)

TOC kan worden onderverdeeld in FeldmanMaers2010):

  • TOC dat een afschuimer verwijdert.
  • TOC dat een afschuimer niet verwijdert
  • TOC dat door microben wordt geconsumeerd.
  • TOC dat niet door microben wordt geconsumeerd.
  • TOC dat direct of indirect schadelijk is voor tankbewoners.
  • TOC dat direct of indirect niet schadelijk is voor tankbewoners.

Ik zou nog toevoegen:

* TOC dat door actieve kool wordt verwijderd. * TOC dat door actieve kool niet wordt verwijderd.

Er is geen bruikbaar verband tussen TOC waarden en ORP waarden.FeldmanMaers2010)

Ken Feldman wilde dan ook weten wat er nu eigenlijk allemaal in het potje terecht komt en de conclusies na degelijk onderzoek zijn: slechts een klein gedeelte van het afgeschuimde (vast + vloeibaar) kan worden toebedeeld aan organische koolstof (TOC); ongeveer 29%, en het meeste van dit materiaal was niet oplosbaar in water, was geen DOC ( opgelost organisch koolstof). Het merendeel van de aanwezige vast stoffen CaCO3, MgCO3 en SiO2 apart van de normaal in zeewater voorkomende ionen, was anorganisch materiaal. De afkomst van deze stoffen kan niet met zekerheid worden bepaald. Voor zover dat de vaste stof afkomstig is van microflora zijn een deel van het onoplosbaar organisch materiaal onderdeel van de microflora. Dit bevat de voedingsstoffen P, N, en C opgenomen uit de waterkolom door deze microflora.FeldmanMaers2010)

De eiwitafschuimer draagt bij tot het verwijderen van voedingsstoffen zoals fosfaat en nitraat zij het in mindere mate dan verwacht.

Dit vraagt naar onderzoek over de invloed van een eiwitafschuimer op de bacteriële populatie in actieve aquaria en de resultaten te vergelijken met een staal van hetzelfde water minder onderhevig aan veranderingen. De invloed op de populatie van voederen en het doseren van een organische koolstofbron. Het doel van het onderzoek is het bevestigen van de organische koolstof hypothese. (vodka dosering) Ken Feldman, Allison A. Place, Sanjay Joshi en Gary White gaan samen aan het werk.FeldmanEnCo2011)

Bacteriële groei is meestal gelimiteerd tot de beschikbare hoeveelheid organische koolstof. Het blijkt dat in een modern constant afgeschuimd low food aquarium slechts +- 1/10 van de op een natuurlijk rif aanwezige bacteriële populatie aanwezig is, waarschijnlijk door een tekort aan beschikbare organische koolstof.FeldmanEnCo2011) In de natuur is de aanwezigheid laag maar de aanvoer onuitputtelijk.

De proeven tonen aan dat maximum 39% van de totale hoeveelheid bacteriën aanwezig in de waterkolom kan worden verwijderd door de afschuimer.FeldmanEnCo2011)

Marine bacteriën hebben een speciale behoefte aan natrium. Andere elementen nodig voor de groei en voortplanting zijn onder meer koolstof, stikstof, fosfor, zuurstof, waterstof, kalium, magnesium, calcium en ijzer. Dan hebben we nog de normale sporenelementen zoals mangaan, kobalt, zink, koper, enz. Vele chemische verbindingen, organische koolstofverbindingen, anorganische koolstofverbindingen, aminozuren, organische en anorganische stikstofverbindingen, zwavelverbindingen, anorganisch fosfaat enz. Marine bacteria kunnen elementen zoals kalium, zwavel en nitraat opslaan in hun weefsel in veel hogere concentraties als aanwezig in hun omgeving. Hierdoor ontstaat de mogelijkheid dat het water via bacteriënexport wordt ontdaan van deze noodzakelijke elementen zodat er tekorten ontstaan door de toepassing van een afschuimer.FeldmanEnCo2011)

Wanneer organische koolstof wordt gedoseerd wordt alleen dit element aangereikt, de rest moet worden gehaald uit de waterkolom. Een groot deel van gecultiveerde bio-belasting wordt niet door een afschuimer verwijderd en blijft in het aquarium achter en wat niet wordt geconsumeerd zal worden gerecycleerd en gemineraliseerd.

Een meer volledig overzicht van wat er aanwezig is in de waterkolom en van wat wordt verwijderd door een afschuimer is weergegeven in dit artikel Roland L. Shimek Shimek besluit dat een afschuimer gekoppeld met de export van organismen voorkomt dat de meeste elementen zich opstapelen, in een normaal gevoed aquarium. Men maakt zich vooral zorgen over de zware metalen die achterblijven.Shimek2002)

Feldman en Co concluderen dat mechanische filtratie door afschuimen voorziet in een doeltreffende manier voor export van bacteriën tot op een zeker punt. Sommige stammen van bacteriën laten zich afschuimen, anderen niet. Kan afschuimen onopzettelijk ernstige evolutionaire druk zetten op in de waterkolom aanwezige bacteriële populatie ten gunste van de niet afschuimbare stammen?FeldmanEnCo2011)
Deze stelling vraagt om antwoorden, op de vraag welke stammen worden afgeschuimd en welke niet en de eventuele gevolgen. Moeten we het gebruik van een afschuimer in vraag stellen? En zeker het doseren van organische koolstof met als doel het verwijderen van voedingsstoffen, nitraat en fosfaat.?

Een afschuimer bevordert selectieve evolutie in een gesloten leefgemeenschap! Een gegeven waarvan de gevolgen niet mogen worden onderschat.

Het laten voorafgaan van de afschuimer door een effectieve UV lamp die het water steriliseert voorkomt het selectief verwijderen van levende bacteriën. Een UV lamp beïnvloed de totale hoeveelheid bacteriën in het aquarium nauwelijks of niet daar de beschikbare bouwstoffen onmiddellijk worden hergebruikt.

Worden PAO's afgeschuimd of niet?

Delbeek en Sprung waarschuwen voor het drastisch afschuimen van het water met skimmers, vooral met downdraft-skimmers.DelbeekSprung2005)
Feldman en Co stellen vast dat slechts +-30% van het meetbare TOC wordt verwijderd en dat het overblijvend deel aan TOC niet kan worden afgeschuimd FeldmanMaers2010), dus ook niet bij een volgende passage door de afschuimer. Een deel van wat wordt afgeschuimd bestaat uit materiaal waarvan een groot deel niet ongewenst is. Indien te snel wordt afgeschuimd zal de verhouding tussen ongewenste en gewenste stoffen die samen worden verwijderd uit de waterkolom nog verkleinen. Deze stoffen moeten worden aangevuld. Ongewenste stoffen die niet worden afgeschuimd stapelen zich op.

De bottom line ten aanzien van de hypothese koolstof doseren is duidelijk; de grondbeginselen van deze theorie lijken stand te houden in een experimentele toetsing. Het doseren van koolstof doet de bacterie populatie in de waterkolom stijgen. En afschuimen verwijdert bacteriën samen met de opgeslagen voedingsreserves. Het wetenschappelijk basisprincipe van deze toepassing is bewaarheid.FeldmanEnCo2011)

Aanhangers van een assimilatie methode (vodka) om nitraat en fosfaat te verwijderen moeten er mee rekening houden dat slechts een gedeelte van de gecultiveerde bacteriën effectief worden verwijderd door afschuiming. Een deel is vastzittend en maakt geen deel uit van de waterkolom, een deel is niet afschuimbaar. Doseren van organische koolstof zal zorgen voor een versneld onevenwicht in de aanwezigheid van soorten bacteriën in het systeem, diegenen die niet worden afgeschuimd blijven achter. Welke soorten? Dat weet ik (nog) niet!
Tevens moeten verwijderde bouwstoffen worden aangevuld. Wanneer agressief wordt afgeschuimd wordt dit een dagelijkse karwei

Men gaat er van uit dat koralen een symbiose aangaan met omgevende bacteriën, voedingsstoffen leveren voor hun groei en ze gebruiken als voeding. Het ontbreken van deze bacteriën zou kunnen één van de oorzaken zijn van verbleking (bleaching). Voor meer info zie de hologenome evolutie theorie. Zie: het koraalholobiont.

Een kwantitatieve evaluatie van de eiwitafschuimer. FeldmanEnCo2009)

Informatie over soorten en types van eiwitafschuimers is in de Nederlandse taal te lezen in 3 artikels gepubliceerd in Hobbykwekers.nl door John de Lange en Adriaan Briene. Ze geven een goed beeld van de verschillende mogelijkheden o.a. in combinatie met ozon gebruik. Deel 1; Deel 2; Deel 3

Tussen eiwitafschuimers is er een veel grotere variatie in aankoopprijs dan variatie in de mogelijkheid tot het verwijderen van TOC.FeldmanMaers2010)

Voor de aankoop van een eiwitafschuimer heb ik me laten leiden door een publicatie van Pedro Escobal, Aquatic systems engineering: devices and how they function.Escobal1996) waarin hij uitlegt hoe het max rendement van een eiwitafschuimer moet berekenen en de manier waarop de luchtbellen worden gemaakt komt in de formule niet voor. De theorie van Escobal wordt als leidraad gebruikt in een artikel van Frank Marini. FMarini2002)
Graber schrijft een artikel waarin hij afschuimers vergelijkt met de voorschriften van Escobal: Skimmer design 101.SGraber2001-09) In het artikel wordt de gewone tegenstroom afschuimer naar voor geschoven als de beste.
Ik heb geopteerd voor een gewone tegenstroom afschuimer met luchtsteen, met voldoende contacttijd. Zoals de afschuimer aangekocht in 1974 maar veel groter.

Wat zit in het potje?

De ultieme vraag. Wat wordt er verwijderd uit het aquariumwater en komt effectief in het potje terecht?

Een recent onderzoek van Ken Feldman en gepubliceerd in de Advanced Aquarist met titel: Elemental Analysis of Skimmate: What Does a Protein Skimmer Actually Remove from Aquarium Water? FeldmanK2010-02) Het onderzoek geeft een goede blik op wat er eigenlijk in het potje terecht komt. Wat opvalt is dat het de resultaten van vroegere onderzoeken bevestigen wat betreft de efficiëntie in het verwijderen van organische stoffen. 29% van het TOC waarvan het grootste deel niet oplosbaar en geen deel uitmaakt van de opgeloste organische stoffen. De verwijdering van DOC is, in tegenstelling tot wat de meeste gebruikers geloven, bedroevend laag.
Afgaand op de aanwezige stikstof, 7% van het droge gewicht, kan worden afgeleid dat 31% van wat in het potje aanwezig is van organische oorsprong is. Het aanwezige waterstof element bevestigt deze hoeveelheid.

De resultaten bevestigen dat fosfor wordt verwijderd daar het in veel hogere concentraties aanwezig is als mocht worden verwacht.

De conclusies van de auteur: Slechts een kleine hoeveelheid van de skimmate (vaste stof + vloeistof) kan worden toegeschreven aan organische koolstof (TOC); ongeveer 29%, en het meeste van dat materiaal was niet in water oplosbaar, d.w.z. was geen opgeloste organische koolstof. Het merendeel van de gewonnen skimmate-vaste stof, afgezien van de commons-ionen van zeewater, was CaCO3, MgCO3 en SiO2 - anorganische verbindingen! De oorsprong van deze soorten is niet met zekerheid bekend, maar er kan worden van uit gegaan dat het SiO2 afkomstig is van de schalen van diatomeeën. De CaCO3 kan worden afgeleid van andere planktonische microben die calciumcarbonaatschalen bevatten of kunnen afkomstig zijn van afvalwater uit de calciumreactor. In de mate dat de massieve skimmate uit microflora bestaat, dan zou een deel van het onoplosbare organische materiaal verwijderd door skimming eenvoudigweg de organische componenten (de “ingewanden”) van deze microflora zijn. Deze microflora concentreert P-, N- en C-voedingsstoffen uit de waterkolom, en dus is de verwijdering ervan via skimming een middel voor het exporteren van voedingsstoffen.FeldmanK2010-02)

De stelling dat een afschuimer organische stoffen verwijdert wordt bevestigd. Alleen is het resultaat zeer laag vergeleken met de verwachtingen die vele gebruikers hebben wanneer ze zo een toestel aanschaffen. Men kan zich de vraag stellen ofdat het gebruik van een afschuimer, niet tegenstaande er wel degelijk iets wordt verwijderd, verantwoord kan worden gebruikt, een afweging van de voordelen met nadelen.
De vraag dat de meesten die dit lezen waarschijnlijk zullen stellen is: kan het zonder?

De voornaamste reden waarom ik een afschuimer gebruik is omdat ik er nog steeds van uit ga dat een afschuimer toxinen verwijdert uit het water. En dat kan ik uit dit onderzoek niet afleiden.

Het gebruik als beluchter

Hoe effectief is een afschuimer in het beluchten van het aquariumwater? Een luchtsteen zal het water mixen door bodemwater naar het oppervlak te brengen, de oppervlakte spanning breken van het wateroppervlak waardoor gasuitwisseling gemakkelijker kan plaats hebben. Gassen als CO2, N2 worden uitgedreven en mogelijk vervangen door zuurstof uit de omgevende lucht tot saturatie. Het is verkeerd te veronderstellen dat de geproduceerde luchtbellen rechtstreeks bijdragen tot het in stand houden van een voldoende hoge zuurstofsaturatie.

Hoe effectief is een afschuimer als gasuitwisselaar gezien het beperkte wateroppervlak en het zeer gelimiteerde contact van het water met de buitenlucht?

Gebruikt de afschuimer oppervlakte water of bodemwater?

In welke mate dragen opgeloste gassen bij tot de vorming van het schuim en worden ze effectief uitgedreven?

In welke mate een afschuimer CO2 uitdrijft kan worden vastgesteld door het vergelijken van de pH van ingangs- met uitgangswater.

Door airstrippen wordt CO2 niet alleen verwijderd naar de atmosfeer maar ook omgevormd naar HCO3 waardoor de alkaliniteit wordt ondersteund.

CO2 en O2 hebben verschillende oplosbaarheid in water. Ze worden niet veranderd of uitgewisseld in een verhouding van 1: 1, maar de dingen diffunderen eenvoudig in en uit volgens het eigen verloop … (Jose Reyes)

Holmes Farley schrijft in zijn zeer goed artikel betreffende de eiwitafschuimer: Afromen is een waterzuiveringstechnologie die in veel rifaquaria wordt gebruikt. Het kent verschillende namen, waaronder schuimfractionering, afromen van eiwitten en, meestal, gewoon afschuimen. Evenzo wordt het apparaat zelf een skimmer, een eiwitafschuimer of een schuimfractionator genoemd. Het belangrijkste doel is om opgeloste en deeltjesvormige organische stof uit het aquarium te exporteren, met als aanzienlijk bijkomend voordeel van verhoogde beluchtingHolmesFarley2006-08)

Het gebruik van een afschuimer heeft mogelijk het bijkomend voordeel van beluchting maar ik betwijfel ten zeerste dat dit voordeel aanzienlijk is, zeker in vergelijking met het gebruik van de gewone manier van beluchten, het gebruik van een luchtsteentje, al dan niet gebruikt in een stijgbuis. Afhankelijk van het ontwerp heeft een eiwitafschuimer beperkte tot zeer beperkte mogelijkheden betreffende gasuitwisseling met de atmosfeer, het mogelijk contact van het behandelde water met het wateroppervlak is zeer gelimiteerd en kort. De verhoging van de beluchting welke kan worden toegeschreven aan een afschuimer kan het normaal beluchten, het breken van de oppervlaktespanning, het bevorderen van de gasuitwisseling van het water met de atmosfeer, bij middel van een luchtsteentje en goede waterbeweging. In een rifaquarium met voldoende waterbeweging en goede afroming van het wateroppervlak zal de verhoging van beluchting door toedoen van een afschuimer minimaal of onbestaande zijn, indien wel aanzienlijk mag men spreken van een slechte waterhuishouding. Een afschuimer kan wel eenvoudig worden gebruikt voor het beluchten van het door de afschuimer reeds behandeld water door de juiste oriëntatie van de uitlaat, maar dit heeft niets te maken met de capaciteiten als beluchter van de afschuimer daar men hiervoor niet expliciet een afschuimer nodig heeft. (Anthias 2019)

Het type afschuimer speelt een grote rol. De verzadiging van water met gassen is afhankelijk van de druk.
Oudere modellen van tegenstroom afschuimers worden aangedreven door een luchtsteentje in een stijgbuis ipv een pompje en welke uitmondt aan of juist boven het wateroppervlak waardoor een goed contact van het behandelde water met de atmosfeer wordt tot stand gebracht. Dit type afschuimers kunnen worden beschouwd als goede beluchters van het behandelde water.
Elke type afschuimer kan op deze wijze worden gebruikt door de uitlaat te oriënteren aan het wateroppervlak waardoor het behandelde water goed in contact wordt gebracht met de atmosfeer. De capaciteit van een afschuimer als beluchter hangt dan ook grotendeels af van hoe het toestel wordt geplaatst en veel minder van wat er in de afschuimer zelf gebeurt.

Bij gebruik van BADES voor het exporteren van stikstof wordt soms aangeraden om de afschuimer in serie te plaatsen na de BADES reactor met de bedoeling het zuurstofgehalte terug op peil te brengen, een teveel aan CO2 uit te drijven en de pH te stabiliseren. In dat geval wordt aangeraden de uitlaat van de afschuimer te gebruiken voor het breken van het wateroppervlak, dit om de gasuitwisseling te bevorderen. Dit gaat gepaard met nodig of onnodig geluid.


Droog of nat afschuimen?

De meest effectieve afschuiming, in termen van totale organische verwijdering, wordt bekomen door het verwijderen van enigszins nat schuim, in plaats van te wachten tot hetzelfde natte schuim is weggelopen voordat het wordt verwijderd. Het belangrijkste verschil tussen nat schuim en uitgelekt droog schuim is dat extra water en sommige organische stoffen zijn weggelopen. Een droge vorm is efficiënter in termen van de hoeveelheid verwijderd organisch materiaal in verhouding tot het watervolume, en alle afschuimers en hun mogelijke aanpassingen vinden een evenwicht tussen het verwijderen van meer water en iets meer organische stoffen, of minder water en iets minder organische stoffen. Misschien zal een zorgvuldige analyse van verschillende soorten skimming in de toekomst (2006) dit verwachte resultaat experimenteel aantonen.HolmesFarley2006-08)

Bovenstaande is meer een hypothese dan een vaststelling. Wat zit er in het potje?

Het komt er op aan om schuimvorming, -afvoer en -verzameling in evenwicht te brengen. Nat afschuimen maakt het toepassen van een overloop mogelijk en bijgevolg het afvoeren minder afhankelijk van het regelmatig ledigen van het potje.Daar het potje rapper vol is zal het gebruiken van een overloop voorkomen dat van de inhoud overloopt en eventueel terug in het aquarium belandt indien een interne afschuimer wordt gebruikt.

Polaire en apolaire stoffen

Polaire moleculen bevatten vaak OH-groepen en NH-groepen. Tussen deze groepen kunnen waterstofbruggen gevormd worden . Wanneer een stof polair is, zal het hierdoor goed oplossen in water (de polaire NH en OH groepen zullen waterstofbruggen vormen met het water), ze zijn hydrofiel.
Hydrofobe stoffen (denk aan olie) lossen niet goed op in water; dit komt doordat zij geen waterstofbruggen kunnen vormen met water. Hydrofobe stoffen lossen wel goed op in andere hydrofobe stoffen.

Apolair betekent dat een molecuul niet polair is. Een polair molecuul heeft twee kanten met een andere lading; de ene kant is wat positief geladen en de andere kant wat negatief. Omdat water zelf sterk polair is, kunnen andere moleculen die ook polair zijn, zich goed mengen met water. De polaire moleculen richten zich dan elkaar. Anders gezegd, er vormt zich een mantel van gerichte watermoleculen rond de polaire moleculen. Dit is energetisch een gunstige toestand, zodat polaire stoffen goed oplossen in een polair oplosmiddel (water). Omgekeerd geldt dat apolaire stoffen doorgaans beter oplossen in apolaire oplosmiddelen. Hoewel veel apolaire stoffen ook hydrofoob zullen zijn, is dat geen vaste regel. Zo is CO2 een apolair molecuul. Maar het lost zeer goed op in water. In dit geval komt dat doordat CO2 (reversibel) reageert met water tot H2CO3 dat in water uiteen valt in H+ en HCO3-, en CO3 2-, allemaal polaire ionen. In elk geval is CO2 daardoor niet hydrofoob, hoewel wel apolair.

Apolaire stoffen zijn meestal hydrofoob in zeewater en goed afschuimbaar.

Verbindingen die niet goed worden afgeschuimd zijn polair, gekoppeld aan een OH of NH groep.

Koolhydraten, suikers zoals glucose, frucose en galactose, zijn polair en aldus moeilijk afschuimbaar.

Eiwitten en de aminozuren waarmee ze zijn opgebouwd zijn ofwel polair ofwel apolair, afhankelijk van hoe ze zijn opgebouwd.
Hydrofobe aminozuren zijn een soort aminozuren met een niet-polaire aard, terwijl hydrofiele aminozuren een soort aminozuren zijn met een polaire aard. Daarom is dit het belangrijkste verschil tussen hydrofobe en hydrofiele aminozuren. Bovendien hebben hydrofobe aminozuren lange zijketens met voornamelijk koolstof- en waterstofatomen, terwijl hydrofiele aminozuren korte zijketens hebben of zijketen met hydrofiele groepen. Als een ander belangrijk verschil tussen hydrofobe en hydrofiele aminozuren, komen hydrofobe aminozuren voor in het midden van eiwitten, terwijl hydrofiele aminozuren zich aan de oppervlakte bevinden.

lipiden, vetten zoals vetzuren en glycerol, zijn apolair, hydrofoob, en goed afschuimbaar.

Omdat er een grote verscheidenheid is in polaire stoffen en dus ook in verschillen in dipoolsterkte kunnen polaire stoffen toch minder goed mengen en/of oplossen in b.v. water. Als je de carbonzuren op een rijtje zet (allemaal dipolen) zal je zien, dat mierenzuur zeer goed oplost in water, azijnzuur ook, maar propionzuur minder, boterzuur vrij slecht en dus de verdere carbonzuren met steeds langere koostofketens niet meer. Uiteindelijk is b.v. dodecaanzuur nog maar een uiterst zwakke dipool (bijna apolair) en daardoor hydrofoob (“bang van water”).

Het gevolg is dat een afschuimer vooral apolaire verbindingen vewijdert en polaire achterlaat waardoor vooral polaire stoffen worden geremineraliseerd; Welke invloed de overheersing van polaire stoffen in de waterkolom heeft op het leven in het aquarium weet ik tot heden niet.

Het selectief verwijderen van opgeloste organische stoffen ( DOC) door een afschuimer zal ongetwijfeld te maken hebben met de polariteit van deze stof. Dit bevestigt het vastgestelde feit dat stoffen welke niet worden afgeschuimd ook achterblijven na een tweede of derde passage en opstapelen indien ze niet worden geremineraliseerd.

Aminozuren en eiwitten

Aminozuren zijn de bouwstenen van eiwitten.

De oplosbaarheid hangt voornamelijk af van de polariteit van de zijketen van het α-aminozuur af. Hierdoor kan het α-aminozuur in meer of mindere mate hydrofiel dan wel hydrofoob zijn. Dit beïnvloedt zijn interactie met andere structuren, zowel binnen een eiwit zelf, als met andere eiwitten of omliggend weefsel. De verdeling van hydrofiele en hydrofobe α-aminozuren in een eiwit bepaalt de tertiaire structuur van het eiwit, terwijl de plaats van de α-aminozuren aan het oppervlak van het eiwit de quaternaire structuur beïnvloedt.WPaminozuren)

Oplosbare eiwitten hebben een oppervlak dat rijk is aan polaire aminozuren zoals bij Serine en Threonine, terwijl membraaneiwitten aan de buitenkant hydrofobe aminozuren hebben die zich hechten aan een lipidemembraan. Zo bevatten eiwitten die positief geladen moleculen aan hun oppervlak binden veel negatief geladen α-aminozuren (zoals glutaminezuur en asparaginezuur), terwijl eiwitten die negatief geladen moleculen binden een oppervlak bezitten dat rijk is aan Lysine en Arginine.WPaminozuren)

Hydrofobe interacties ontstaan tussen hydrofobe aminozuren, de alifatische en de aromatische aminozuren. Hydrofiele en hydrofobe interacties tussen naburige eiwitten hoeven niet af te hangen van de zijketens van de α-aminozuren. Andere ketens kunnen zich aan het eiwit hechten en zo hydrofobe lipoproteïnen of hydrofiele glycoproteïnen vormen.WPaminozuren)

Het is zeer moeilijk om te bepalen of proteïnen en aminozuren nu wel of niet gemakkelijk worden afgeschuimd. Door interactie kunnen ze van hydrofoob, gemakkelijk afschuimbaar, naar hydrofiel worden omgevormd waardoor ze niet worden verwijderd en verder moeten worden gemineraliseerd. Daar polaire en oplosbare eiwitten ook niet door GAC worden verwijderd blijft een groot deel ter beschikking.

Bij de afbraak van eiwitten worden losse aminozuren gevormd en wanneer de aminozuren verder worden afgebroken wordt en de stikstofgroep verwijderd blijft er glucogene en of ketogene over, een proces dat deaminering wordt genoemd. Worden aminozuren ontdaan van de stikstofgroep afgeschuimd of niet?

Eiwitten welke een belangrijke rol spelen bij fotosynthese zijn sterk hydrofoob.

Oplosbare aminozuren vallen uiteen in de verschillende groepen en bestanddelen waaruit ze bestaan. Worden van die bestanddelen afgeschuimd? Dat hangt waarschijnlijk af van het feit of ze al dan niet polair zijn.

Toxinen

We kunnen er van uit gaan dat de meeste toxinen worden verwijderd door een afschuimer daar ze meestal amphipatisch zijn, moleculen die bestaan uit een hydrofoob gedeelte en een hydrofiel gedeelte. Afhankelijk van het hydrofobe gedeelte zijn ze makkelijk of minder makkelijk afschuimbaar.
Wat betreft marine toxinen zijn vooral dinoflagellaten en diatoms de voornaamste producenten van gevaarlijke toxinen. Cyano's in zoet water. De voornaamste in zeewater geproduceerde toxische verbinding onder de neurotoxine zijnSaxitoxines. Saxotines komen voor in wel 65 tot nu(2017) gekende verschillende samenstellingen en de afschuimbaarheid hangt af van de samenstelling. Welke vormen in een aquarium voorkomen is mij tot heden niet bekent.

BMAA (beta-Methylamino-L-alanine) is een cyanotoxine dat ook in zeewater kan voorkomen. Het is een neurotoxine en tast de zenuwbanen aan. Het komt voor in de vinnen van haaien, het eten van haaienvinnensoep is om deze reden niet aan te raden. BMAA is een derivaat van het aminozuur alanine met een methylaminogroep aan de zijketen. Dit niet-proteïnogene aminozuur is geclassificeerd als een polar base. Het is moeilijk te verwijderen met een afschuimer en wordt ook niet geabsorbeerd door actieve kool

Daar de verwijdering van toxinen fel doorweegt langs de pro zijde van de balans waarop ik mij baseer voor het al dan niet nog gebruiken van een afschuimer moet ik toegeven dat ik feitelijk te weinig weet van in welke mate toxinen effectief worden afgeschuimd. Ik ga er maar van uit dat dat gebeurt, maar is dat wel zo?

Er bestaan testkits om toxinen op te sporen voor gebruik met zee- en zoet water.

Ozon

Het gebruik van ozon in het aquarium bij middel een afschuimer?

Wegens de vele neveneffecten, bij gebruik in zeewater o.a. het oxideren van Broom en Jood, ga ik geen Ozon gebruiken.
Wanneer overwogen wordt ozon te gebruiken zorg er voor dat de aangevoerde lucht droog is ter voorkoming van de vorming van salpeterzuur.
Plaats geen actieve kool om de lucht te ontdoen van ozon daar men dan geen ozon reuk zal woeden opgemerkt, ongeacht de hoeveelheid aanwezig in het water.

UV

Om selectieve evolutie en ontwikkeling van sommige pathogenen tegen te gaan, veroorzaakt door de selectieve verwijdering van levende biomassa eigen aan afschuimers, kan men het aangevoerde of reeds behandelde water onderwerpen aan UV straling bij middel van één of meerdere UV lampen.

Daar UV in vele gevallen niet rechtstreeks dood maar de verdere ontwikkeling belet is er waarschijnlijk weinig verschil in het afschuimen van TOC en is er waarschijnlijk weinig verschil of men UV gebruikt voor of na de afschuimer. Dat dit effectief zo is weet ik tot op heden (2018) niet. Voorlopig geef ik, de voorkeur aan een UV unit voor de afschuimer.


Indien UV-C wordt gebruikt moet de unit voldoende straling kunnen leveren om alle marine pathogenen te verwijderen. Een unit die slechts een deel verwijdert is niet aan te raden en nutteloos en kan zelfs de evolutie van pathogenen bevorderen? In combinatie met een afschuimer is een goede UV-C unit zeer nuttig daar het van de nadelen van een afschuimer wegneemt. Het enige argument dat ik heb om de UV-C unit na de afschuimer te plaatsen is het feit dat het water meer doordringbaar zal zijn voor de straling en daardoor meer efficiënt.

Conclusie

De afschuimer wordt beschouwd “onmisbaar” te zijn en het gebruik in rifaquaria is algemeen. De gekende nadelen worden algemeen aanvaard. De afschuimer is echter niet “de oplossing”. De beperkte efficiëntie in het verwijderen van TOC, het selectief verwijderen van bio-massa (bacteriën), grond- en of afvalstoffen, vraagt om bijkomende en of andere oplossingen. Het gebruik voor lange termijn wordt in vraag gesteld wegens de selectiviteit in het verwijderen tussen soorten en stammen bacteriën. De ene soort wordt wel verwijderd en de andere soort niet waardoor soorten de kans krijgen te evolueren en zich aan te passen en andere soorten niet. Welke soorten? Worden pathogenen in dezelfde mate verwijderd als prebioten en probioten? Wordt de biomassa die zich in een biofilter losmaakt door erosie verwijderd of niet?
Ik beschik heden (2016) over onvoldoende informatie om te concluderen dat de afschuimer meer nadelen heeft dan voordelen. En dan geeft het verwijderen van toxinen de doorslag.
Ik heb bij toepassing van BADES besloten de afschuimer een andere functie te gegeven en plaats de afschuimer achter het biofilter in plaats van er voor zoals gebruikelijk, met als belangrijke taak het verwijderen van toxinen, toxinen geproduceerd door bacteriële activiteit, marine biotoxinen van algen, koralen, fytoplankton, dinoflagellaten enz.. en voor het goed doorluchten van het behandeld water.

In welke mate een afschuimer nuttig is als beluchter en als uitdrijver van CO2 en N2 moet verder worden onderzocht. Een in lijn afschuimer heeft een zeer beperkt oppervlak beschikbaar waar uitwisseling van gassen met de atmosfeer kan plaats hebben. Daarom zal in een BADESS het uitgangswater extra worden belucht alvorens naar het aquarium te worden gestuurd.


Het gebruik van ozon ipv gewone lucht zou de invloed van het gebruik van een afschuimer op de evolutie van pathogenen in het aquariumsysteem, volgens mij één van de grootste nadelen, kunnen voorkomen. Doch ik ben geen voorstander van het gebruik van Ozon gezien de mogelijke nevenwerkingen en het risico wegens overdosering. Voor een vergelijkbare investering schaf ik me dan liever een goede UV unit aan, te gebruiken voor of na de afschuimer.

Het beperkte rendement maar vooral de selectieve verwijdering van organische verbindingen maakt dat wordt uitgekeken naar andere mogelijkheden voor het evenwichtig verwijderen van organische verbindingen. Het gebruik van actieve kool blijkt niet complementair.
Heden (2008) zijn er polymeren op de markt waarvan door de fabrikant wordt beweerd dat het alle organische stoffen, opgeloste en niet opgeloste organische stikstofverbindingen, zeer efficiënt verwijdert.In welke mate toxinen door deze polymeren worden verwijderd is mij onbekend.
Bovendien kunnen deze polymeren zeer eenvoudig worden geregenereerd met bleekmiddel.
We volgen deze evolutie.

Een afschuimer is mede verantwoordelijk voor het ontstaan van het onevenwicht in beschikbaarheid van voedingsstoffen. Een afschuimer verwijdert constant maar zeer selectief organische stoffen ( bouwstoffen en mineralen) maar laat anorganische verbindingen zoals nitraat en fosfaat achter waardoor deze zich kunnen ophopen daar stoffen nodig om ze op te nemen door de afschuimer worden verwijderd. Dit onevenwicht kan worden hersteld met een algenfilter in een refuge of door het toepassen van BADES.

Voor hen die meer willen weten over hoe een afschuimer werkt en op wat men zich moet baseren om er zelf eentje te maken verwijs ik door naar een artikel betreffende techniek en de afschuimer in Makazi Baharini.

Matricaria 2007

CMF De Haes 2017 - 2018


FDeGraaf1969) Frank De Graaf, 1969. Handboek voor het tropisch zeeaquarium, Tweede druk. ed. A.J.G. Strengholt N.V. Amsterdam.
#4) HolmesFarley2006-08
Bednarczyk2015) Bednarczyk, Dominika, Shigekazu Takahashi, Hiroyuki Satoh, en Dror Noy. “Assembly of water-soluble chlorophyll-binding proteins with native hydrophobic chlorophylls in water-in-oil emulsions”. Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Bioenergetics 1847, nr. 3 (1 maart 2015): 307–13. https://doi.org/10.1016/j.bbabio.2014.12.003. Almost all the pigments that are directly involved in photosynthetic electron transport and light harvesting are bound to hydrophobic proteins within photosynthetic membranes. However, a few natural water-soluble proteins bind and assemble highly hydrophobic photosynthetic pigments such as chlorophyll (Chl), bacteriochlorophyll (BChl), and carotenoids. These include the Fenna–Mathews–Olson (FMO) protein of non-oxygenic photosynthetic green-sulfur bacteria [1], [2], the peridinin-Chl protein (PCP) of dinoflagellates [3], and the water-soluble chlorophyll binding protein (WSCP)
FeldmanEnCo2009-1) liquid, n.d. Feature Article: The Development of a Method for the Quantitative Evaluation of Protein Skimmer Performance [WWW Document]. URL https://reefs.com/magazine/the-development-of-a-method-for-the-quantitative-evaluation-of-protein-skimmer-performance/.
FDeGraaf1969-38) Frank De Graaf, 1969. Handboek voor het tropisch zeeaquarium, Tweede druk. ed. A.J.G. Strengholt N.V. Amsterdam.blz 38
FDeGraaf1969-39) Frank De Graaf, 1969. Handboek voor het tropisch zeeaquarium, Tweede druk. ed. A.J.G. Strengholt N.V. Amsterdam.blz 39
FDeGraaf1969-40) Frank De Graaf,1969. Handboek voor het tropisch zeeaquarium, Tweede druk. ed. A.J.G. Strengholt N.V. Amsterdam. blz 40
#11) FDeGraaf1969-40
ProbstLange1976), ProbstLange1976) Probst, Karl, Jürgen Lange, en Regina Brendel. Elseviers groot zeeaquarium boek. Amsterdam: Elsevier, 1976. Blz 27
Shimek2002), Shimek2002) Down the Drain, Exports from Reef Aquaria by Ronald L. Shimek, Ph.D. - Reefkeeping.com [WWW Document], n.d. URL http://www.reefkeeping.com/issues/2002-12/rs/feature/index.php.
FMarini2002), FMarini2002) Skimming Basics 101: Understanding Your Skimmer by Frank Marini, Ph.D. - Reefkeeping.com [WWW Document], n.d. URL http://www.reefkeeping.com/issues/2002-06/fm/feature/index.php.
Escobal1996), Escobal1996) Escobal, P.R., 1996. Aquatic systems engineering: devices and how they function, 1st ed. ed. Dimension Engineering Press, Oxnard, Calif.
SHSpotte1979) Spotte, S., 1979. Fish and invertebrate culture: water management in closed systems, 2d ed. ed. Wiley, New York.blz 66.
FeldmanMaers2010), FeldmanMaers2010), FeldmanMaers2010), FeldmanMaers2010), FeldmanMaers2010), FeldmanMaers2010), FeldmanMaers2010) Feature Article: Further Studies on Protein Skimmer Performance — Advanced Aquarist | Aquarist Magazine and Blog [WWW Document], n.d. URL http://www.advancedaquarist.com/2010/1/aafeature.
FeldmanMaers2008-08) 2002-2016 by Pomacanthus Publications>Feature Article: Total Organic Carbon (TOC) and the Reef Aquarium: an Initial Survey, Part I — Advanced Aquarist | Aquarist Magazine and Blog, n.d. URL https://reefs.com/magazine/total-organic-carbon-toc-and-the-reef-aquarium-an-initial-survey-part-i/.
FeldmanMaersII) Feature Article: Total Organic Carbon (TOC) and the Reef Aquarium: an Initial Survey, Part II — Advanced Aquarist | Aquarist Magazine, n.d. URL https://reefs.com/magazine/total-organic-carbon-toc-and-the-reef-aquarium-an-initial-survey-part-ii/.
FeldmanEnCo2011), FeldmanEnCo2011), FeldmanEnCo2011), FeldmanEnCo2011), FeldmanEnCo2011), FeldmanEnCo2011) admin, n.d. Feature Article: Bacterial Counts in Reef Aquarium Water: Baseline Values and Modulation by Carbon Dosing, Protein Skimming, and Granular Activated Carbon Filtration [WWW Document]. URL http://www.advancedaquarist.com/2011/3/aafeature .
DelbeekSprung2005) Delbeek, J.C., Sprung, J., 2005. The reef aquarium, Volume three. Volume three. Ricordea Pub., Coconut Grove, Fla.
FeldmanEnCo2009) liquid, n.d. Feature Article: The Development of a Method for the Quantitative Evaluation of Protein Skimmer Performance [WWW Document]. URL http://www.advancedaquarist.com/2009/1/aafeature2.
SGraber2001-09) Skimmer Design 101 [WWW Document], n.d. URL http://www.hawkfish.org/snailman/skimmer101.htm .
FeldmanK2010-02), FeldmanK2010-02) Feldman, K., n.d. Feature Article: Elemental Analysis of Skimmate: What Does a Protein Skimmer Actually Remove from Aquarium Water? [WWW Document]. URL https://reefs.com/magazine/elemental-analysis-of-skimmate-what-does-a-protein-skimmer-actually-remove-from-aquarium-water/ .
WPaminozuren), WPaminozuren), WPaminozuren) Aminozuur, 2018. . Wikipedia.
nl/makazi/het_water/filtratie/eiwitafschuimer.txt · Laatst gewijzigd: 2020/12/26 16:24 door matricaria
Recent changes RSS feed CC Attribution-Noncommercial-Share Alike 4.0 International Donate Powered by PHP Valid XHTML 1.0 Valid CSS Driven by DokuWiki